Największym europejskim towarzystwem naukowym zrzeszającym lekarzy, naukowców, embriologów i biologów zajmujących się medycyną rozrodu jest European Society of Human Reproduction and Embryology. ESHRE powstało w 1985 roku głównie z inicjatywy Profesora R.G. Edwards’a, z Cambridge University, w Wielkiej Brytanii. Dziś do Stowarzyszenia należy ponad 4000 członków z większości krajów europejskich (ale nie tylko) w tym również Polski.
Towarzystwo ma charakter naukowy i opiniotwórczy - publikuje najnowszą wiedzę na temat leczenia niepłodności: wyniki badań, metaanaliz (podsumowania i opracowania różnych badań dotyczących tego samego przedmiotu), skuteczności nowych technik. Jest powszechnie akceptowanym przez środowisko medyczne źródłem wiedzy.
Corocznie ESHRE zbiera dane na temat ilości wykonanych zabiegów, metod leczenia i efektywności z poszczególnych krajów całej Europy, a następnie w formie raportu dane te publikuje w miesięczniku „Human Reproduction”
Opublikowany w 2008 roku raport zawiera dane za 2004 rok, i kolejna publikacja z 2009 roku to dane za 2005 rok – opóźnienie druku raportu nie jest czymś nadzwyczajnym, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt konieczności podliczenia i zaraportowania urodzeń dzieci poczętych w raportowanym roku, oraz to, że raport obejmuje również kraje europejskie, gdzie leczenie niepłodności jest refundowane i na forum międzynarodowym upublicznić raporty można dopiero po publikacji danych przez oficjalne instytucje (będące odpowiednikiem naszego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) w poszczególnych krajach.
Dane są następujące:
Za 2004 rok efekty swojej działalności zaraportowało 785 klinik leczenia niepłodności z 1121 istniejących w 29 krajach. Jeśli chodzi o Polskę to sprawozdanie wysłało 16 klinik spośród 24 w tym czasie funkcjonujących w naszym kraju. Różnice między klinikami istniejącymi, a raportującymi można podsumować (bez względu na to czy działają w Polsce, czy też innych krajach) następująco: raportują te kliniki, które mogą pochwalić się dorobkiem naukowym i wynikami leczenia. Reszta klinik dane upublicznia nie na forum naukowym, a raczej na swoich stronach internetowych i na nośnikach, gdzie dane można zawsze skorygować.
2005 rok raportuje 923 kliniki na 1134 w 30 krajach. Z Polski nadal 16 klinik, ale już z 37 istniejących.
2004 rok: 785 klinik zaraportowało 367 066 zabiegów wspomaganego rozrodu wykonanych w następujący sposób:
- 114 672 zabiegi klasycznego zapłodnienia pozaustrojowego IVF (In Vitro Fertilization)
- 167 192 zabiegów zapłodnienia pozaustrojowego z zastosowaniem mikromanipulacji docytolazmatycznej plemnika ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection - wstrzyknięcie plemnika do cytoplazmy komórki jajowej).
- 71 997 kriotransferów, FET (Frozen Embryo Transfer - transfer mrożonych wcześniej zarodków do macicy po ich uprzednim rozmrożeniu)
- 10 334 zabiegów z użyciem komórek jajowych dawczyń
- 170 zabiegów wykorzystujących technikę IVM (In Vitro Maturation - czyli pozaustrojowego dojrzewanie komórek jajowych)
- 2701 zabiegów z zastosowaniem diagnostyki przedimplantacyjnej zarodków PGD (Preimplantation Genetic Diagnosis - diagnostyka niektórych wad genetycznych zarodka przed podaniem go do macicy).
2005 rok: 923 kliniki raportują wykonanie 418 111 zabiegów wspomaganego rozrodu przeprowadzonych następująco:
- 118 074 zabiegi klasycznego zapłodnienia pozaustrojowego IVF
- 203 329 zabiegów zapłodnienia pozaustrojowego z zastosowaniem mikromanipulacji docytolazmatycznej plemnika ICSI
- 79 140 Kriotransferów, FET
- 11 475 zabiegów z użyciem komórek jajowych dawczyń
- 247 zabiegów wykorzystujących technikę IVM
- 5846 zabiegów z zastosowaniem diagnostyki przedimplantacyjnej zarodków PGD
Część krajów w Europie obowiązkowo podaje do rejestru krajowego wszystkie wykonane zabiegi – tak się dzieje ze względu na wprowadzone przepisy prawne lub też refundację kosztów leczenia niepłodności przez budżet państwa. Jest to zestawienie interesujące ze względu na możliwość porównania całkowitej populacji, liczby kobiet w wieku rozrodczym, urodzonych dzieci oraz procentu dzieci urodzonych w wyniku zastosowania technik wspomaganego rozrodu w danym kraju.
I tak 2004 rok:
- populacja tych krajów to 261 620 817,
- kobiety w wieku rozrodczym to 63 368 000,
- łącznie w tych krajach przeprowadzono 248 937 cykli leczenia wszystkimi technikami zapłodnienia pozaustrojowego,
- oznacza to 1095 cykli na każdy milion populacji,
- średnio oznacza 4 cykle leczenia na każde 1000 kobiet w wieku rozrodczym.
2005 rok:
- populacja tych krajów to 274 200 000,
- kobiety w wieku rozrodczym to 64 500 000,
- łącznie w tych krajach przeprowadzono 258 516 cykli leczenia wszystkimi technikami zapłodnienia pozaustrojowego,
- oznacza to 1115 cykli na każdy milion populacji,
- średnio oznacza nadal 4 cykle leczenia na każde 1000 kobiet w wieku rozrodczym.
Należy podkreślić, że wyliczenia nie oznaczają prostego przełożenia 1 cykl leczenia = 1 kobieta wymagająca leczenia. Należy przyjąć, że zostanie wykonanych więcej cykli, niż leczących się kobiet, ponieważ cykl leczenia będzie powtarzany u jednej pacjentki. Ilość wykonanych zabiegów zależy między innymi od skuteczności leczenia. Dodatkowo należy uwzględnić takie czynniki jak: dostępność leczenia, zakres refundacji, stosowane techniki, uwarunkowania społeczne i chęć posiadania potomstwa – nie można zakładać, że każda kobieta w wieku rozrodczym (płodna czy też niepłodna) chce, ma warunki i może pozwolić sobie na posiadanie potomstwa – poczętego naturalnie lub też w wyniku pomocy medycznej.
Największa ilość cykli wykonanych w 2004 roku na każde 1000 kobiet w wieku reprodukcyjnym przeprowadzono w Danii – 9, kolejno w Belgii i Finlandii – 8, Szwecji – 7. A w 2005 roku: Islandii: 12, Danii: 10, Belgii: 9. Z wymienionych wyżej względów nie świadczy to płodności lub też niepłodności kobiet, czy tez par w tych krajach.
Ciekawe informacje otrzymujemy z zestawienia na temat procentu dzieci urodzonych w wyniku leczenia niepłodności, wobec całkowitej liczby urodzeń w danym kraju. W 2004 roku najwyższy wskaźnik występuje w Danii i jest to 4,2% ogólnie urodzonych dzieci, i odpowiednio w kolejnych krajach: Słowenia : 3,4%, Szwecja: 2,9%, Finlandia: 2,9%, Norwegia: 2,8%, Belgia: 2,4%. Jak widać procent narodzin dzieci, nie do końca koreluje z ilością wykonanych zabiegów na każde 1000 kobiet w wieku rozrodczym i może to świadczyć o różnej skuteczności leczenia w różnych państwach. W 2005 roku: Słowenia: 3,9%, Dania i Belgia: po 3,5%, Islandia: 3,3%
Kraje gdzie w 2004 roku urodziła się największa liczba dzieci poczętych w wyniku zapłodnienia pozaustrojowego, to Francja 12 664 dzieci, Wielka Brytania: 10 301 i Niemcy: 10 270.
W 2005 roku: Francja: 13 322, Wielka Brytania: 11 371, Niemcy: 9 959
Z dalszej części raportu wynika, że najczęściej różnym formom zapłodnienia pozaustrojowego poddają się kobiety w wieku 30 – 39 lat.
W 2004 roku na 225 507 wykonanych transferów w zabiegach IVF klasycznego i ICSI w 19,2% podawano tylko 1 zarodek, w 55,3 % transferowano 2 zarodki, a 3 zarodki podawano w 22,1 % zabiegów. Ilość zarodków podawanych podczas jednego zabiegu bywa określona przepisami lub zaleceniami. Są kraje, gdzie ze względu na to, że ciąże mnogie uważa się za niepożądany efekt leczenia (wyższe koszty medyczne utrzymania takich ciąż, opieki okołoporodowej i wczesno pediatrycznej) podaje się mniejszą liczbę zarodków, zwiększając prawdopodobieństwo uzyskania ciąży pojedynczej. Takiej polityce sprzyja refundacja kosztów leczenia, czyli niejako przejęcia przez państwo odpowiedzialności za koszty procedur oraz późniejszej opieki nad ciężarną kobietą. W krajach gdzie pacjentka ponosi całkowite koszty terapii, priorytetem staje się uzyskanie ciąży i ilość podawanych zarodków bywa większa, niż wynika to z zaleceń medycznych.
Średnia europejska skuteczność zabiegów - określana jest uzyskaniem ciąży klinicznej, czyli takiej gdzie w obrazie USG widoczny jest pęcherzyk ciążowy (a nie tylko potwierdzonej pozytywnym wynikiem poziomu hormonów w organizmie) - wykonywanych klasyczną metodą zapłodnienia pozaustrojowego wynosiła:
2004 rok:
- 26,6% na zabieg
- 30,1% na wykonany transfer
2005 rok:
- 26,9% na zabieg
- 30,3 na wykonany transfer
Różnica ta wynika z faktu, że nie każdy cykl leczenia z pobraniem komórek jajowych (zabieg), kończy się zapłodnieniem, udaną hodowlą zarodków, możliwością wykonania transferu i uzyskania ciąży.
W przypadku zapłodnienia pozaustrojowego z zastosowaniem docytoplazmatycznej iniekcji plemnika (ICSI) wyniki leczenia wyglądały następująco:
2004 rok:
- 27,1% na zabieg
- 29,8 % na wykonany transfer
2005 rok:
- 28,5% na zabieg
- 30,9 % na wykonany transfer
Pozornie może wydawać się, że wyniki klasycznego IVF-ET są lepsze lub tylko nieznacznie gorsze niż IVF – ICSI, ale nie jest to do końca prawda. Zabieg ICSI jest bardziej zaawansowaną techniką leczenia i stosuje się ją w określonych wskazaniach medycznych – np. przy słabych parametrach nasienia, co już znacznie obniża potencjał pary i skuteczność jakiegokolwiek zabiegu, jak również w przypadku niepowodzeń wcześniejszych terapii, np. niepłodności niewyjaśnionego pochodzenia (idiopatycznej).
W kolejnych latach wzrasta ilość zabiegów wykonanych techniką (ICSI) w stosunku do standardowego IVF i tak: 2001 rok - 49% wszystkich zabiegów wykonywano z iniekcją plemnika do komórki, w 2002 roku: 52%, 2003 rok: 55%, 2004 rok: 59%. Świadczyć to może o doskonaleniu stosowanych przez ośrodki technik, inwestycjach w specjalistyczny sprzęt medyczny(niezbędny do zabiegów ICSI) oraz osłabiające się parametry nasienia partnerów.
W 2004 roku w Polsce żyło 38 173 835 ludzi a wykonano łącznie 5059 zabiegów.
Daje to wskaźnik przeprowadzonych 133 zabiegów na każdy milion mieszkańców w naszym kraju. Średnia europejska z tego roku (w krajach raportujących do narodowych rejestrów) to 1095 zabiegów na milion mieszkańców. 133 zabiegi vs 1095 nie świadczy o wyjątkowej płodności polskiej populacji – raczej o bardzo ograniczonym dostępie do tej metody leczenia w naszym kraju.
Dane na temat skuteczności leczenia niepłodności w Polsce i w Przychodni Leczenia Niepłodności nOvum.
Obliczenia i statystyki oparte są na danych, które polskie kliniki zaraportowały do ESHRE. Ponieważ, jak wspomniałam, nie wszystkie kliniki raportują swoje wyniki, nie można traktować poniższych informacji jako całkowitego obrazu leczenia w Polsce. Pełnych, rzetelnych danych na temat wszystkich wykonywanych zabiegów zapłodnienia pozaustrojowego w Polsce właściwie nie ma.
W 2004 roku 30% (a w 2005 roku: 31%) wszystkich ciąż uzyskanych w wyniku zapłodnienia pozaustrojowego w Polsce, było efektem leczenia w Przychodni Leczenia Niepłodności nOvum.
Wskaźnik porodów tzw „take home baby rate”, to coraz częściej na świecie podkreślany wskaźnik najbardziej skutecznego leczenia niepłodności. W 2004 i 2005 roku 35% porodów kończących leczenie metodą zapłodnienia pozaustrojowego w Polsce, odbyło się po zabiegach wykonanych w Przychodni nOvum.
