Czy in vitro jest skuteczne? 10 informacji, które musisz wiedzieć o IVF

Czy in vitro jest skuteczne – to jedno z pytań, które lekarze zajmujący się tą sferą otrzymują najczęściej. Jaka jest odpowiedź? Tak — in vitro jest najskuteczniejszą metodą leczenia niepłodności, ale odpowiedź na pytanie „ile procent szans?” zależy od tego, co dokładnie mierzymy: dodatni test, ciążę kliniczną, urodzenie żywe, wynik z jednego transferu czy wynik skumulowany ze wszystkich zarodków uzyskanych z jednego pobrania.

In vitro jest skuteczną, ale niejednorodną metodą leczenia niepłodności. Najważniejszy wniosek z rejestrów krajowych, dużych kohort i dokumentów regulatorów jest prosty: nie istnieje jedna „skuteczność IVF”, bo wynik zależy od tego, co dokładnie mierzymy i u kogo. Inny procent otrzymamy dla ciąży po pojedynczym transferze, inny dla urodzenia żywego po rozpoczętym cyklu stymulacji, a jeszcze inny dla kumulatywnej skuteczności po wykorzystaniu wszystkich zarodków z jednego pobrania lub po kilku kolejnych pełnych cyklach. 

Najpewniejszy i najbardziej powtarzalny czynnik wpływający na wynik to wiek kobiety. W brytyjskim rejestrze HFEA dla IVF ze świeżym transferem i własnymi komórkami jajowymi średni wskaźnik urodzeń żywych na transfer wyniósł w 2023 r. 25%, ale aż 35% u pacjentek 18–34 lata i tylko 5% u pacjentek 43–44 lata. Dla świeżych transferów wskaźnik ciąż wyniósł średnio 31%, a u pacjentek 18–34 lata 41%. Dla transferów mrożonych średni wskaźnik ciąż wyniósł 39%, a urodzeń żywych 33% na transfer, ale tych wartości nie wolno porównywać wprost ze świeżym transferem bez uwzględnienia selekcji zarodków i wieku w chwili pobrania komórek jajowych. 

Szukasz sprawdzonej kliniki z doświadczeniem? Skontaktuj się z nOvum – pomagamy już od 32 lat! Umów się na pierwszą wizytę – po niej zdecydujesz, czy swoją diagnostykę i leczenie powierzysz naszym ekspertom. Napisz lub zadzwoń teraz:

(+48) 22 566 80 09

kontakt@novum.com.pl

Wypełnij formularz

Drugi ważny wniosek: kumulatywna skuteczność jest zwykle wyraźnie wyższa niż skuteczność pierwszego transferu. W dużym, szeroko cytowanym badaniu kohortowym obejmującym około 156 tys. kobiet średnia częstość urodzeń żywych po pierwszym cyklu wynosiła 29,5%, a po sześciu cyklach kumulatywnie 65,3%.

Czwarty wniosek praktyczny: pacjent zastanawiający się czy in vitro jest skuteczne nie powinien pytać wyłącznie o „procent skuteczności kliniki”, ale o to, na jakim mianowniku ten procent policzono: na transfer, na rozpoczęty cykl, na pobranie komórek, czy jako wynik kumulatywny po wszystkich zarodkach. Bez tej informacji liczby mogą brzmieć podobnie, ale znaczyć zupełnie co innego

Spójrzmy na to przez pryzmat statystyk SART. Society for Assisted Reproductive Technology (Amerykańskie Towarzystwo Technologii Wspomaganego Rozrodu) to wiodąca organizacja w USA zajmująca się nadzorem nad leczeniem niepłodności i metodami takimi jak in vitro (IVF). W dużym rejestrze SART za 2023 r. dla leczenia z własnymi komórkami jajowymi po pierwszym transferze odsetek ciąż klinicznych wynosił odpowiednio: 

• 46,0% (<35 lat),

• 36,6% (35–37),

• 26,0% (38–40),

• 14,5% (41–42)

• 5,3% (>42).

Odsetek urodzeń żywych wynosił 39,4%, 31,0%, 21,3%, 11,3% i 3,7%. Gdy jednak policzyć pełny efekt z jednego pobrania i wszystkich transferów z tej puli zarodków, odsetek urodzeń żywych rośnie do 53,2%, 39,9%, 26,2%, 13,2% i 4,1%. To pokazuje, jak bardzo wynik zależy od mianownika. W tym kontekście trzeba rozpatrywać całą dyskusję dotyczącą tego, czy in vitro jest skuteczne.

Najsilniejszym czynnikiem wpływającym na skuteczność pozostaje wiek kobiety. W tym samym rejestrze wraz z wiekiem rośnie nie tylko spadek szans na urodzenie żywe, ale też ryzyko poronienia po pierwszym transferze: z 12,6% u pacjentek <35 lat do 27,6% u pacjentek >42 lat. AMH jest ważne, ale głównie jako marker rezerwy jajnikowej i przewidywanej odpowiedzi na stymulację, a nie prosty „procent szansy na dziecko”.

A więc: czy in vitro jest skuteczne? W praktyce pacjent powinien patrzeć przede wszystkim na trzy liczby: urodzenia żywe na rozpoczęty cykl/pobranie, urodzenia żywe na transfer oraz wynik skumulowany z całej puli zarodków. Sama „skuteczność transferu” może wyglądać bardzo dobrze, ale pomija cykle anulowane oraz te, w których w ogóle nie doszło do transferu. W SART odsetek cykli bez transferu po pierwszym pobraniu wzrastał z 26,4% u kobiet <35 lat do 79,0% u kobiet >42 lat. 

Szukasz sprawdzonej kliniki z doświadczeniem? Skontaktuj się z nOvum – pomagamy już od 32 lat! Umów się na pierwszą wizytę – po niej zdecydujesz, czy swoją diagnostykę i leczenie powierzysz naszym ekspertom. Napisz lub zadzwoń teraz:

(+48) 22 566 80 09

kontakt@novum.com.pl

Wypełnij formularz

Jak prawidłowo czytać i rozumieć skuteczność in vitro

Najwięcej nieporozumień bierze się z tego, że w mediach i na stronach klinik miesza się różne mianowniki. Ciąża kliniczna to zwykle ciąża potwierdzona badaniem USG, natomiast urodzenie żywego dziecka jest punktem końcowym ważniejszym z punktu widzenia pacjenta. Między tymi kategoriami istnieje luka, bo część ciąż kończy się poronieniem. W raporcie SART dla pierwszego transferu u kobiet pow. 35 lat ciąże kliniczne wynosiły 46,0% na zamierzone pobranie, a urodzenia żywe 39,4%, co dobrze pokazuje, że te wskaźniki nie są zamienne. 

Równie ważny jest mianownik. Można liczyć wynik:

• na transfer,
• na pobranie komórek,
• na rozpoczęty cykl,
• albo na jedno pobranie z uwzględnieniem wszystkich późniejszych transferów.

To ostatnie podejście najlepiej oddaje nowoczesne leczenie, bo dziś duża część skuteczności bierze się z dobrej kriokonserwacji i kolejnych transferów. Brytyjska analiza oparta na danych HFEA, opisana przez TIME na podstawie publikacji w BMJ, pokazała też, że na rokowanie wpływają nie tylko wiek, ale również liczba uzyskanych oocytów, wykorzystanie zarodków mrożonych i stadium rozwoju zarodka przy transferze. Co ciekawe, korzyść z rosnącej liczby oocytów nie jest liniowa bez końca — w tej analizie najlepsze rokowanie obserwowano mniej więcej do poziomu około 13 komórek jajowych. 

To właśnie dlatego porównywanie klinik albo państw „jedną liczbą” bywa mylące. Nawet oficjalne systemy raportowania pokazują różne rzeczy. Np. australijski serwis rządowy YourIVFSuccess publikuje osobno m.in. miarę „live birth from eggs collected” i osobno „pregnancy per treatment”; dla roku 2025 średnie krajowe wynosiły odpowiednio 46% żywych narodzin dla kobiet <35 lat i 24% dla wieku 35–42 w jednej z miar oraz 41% / 35% / 25% ciąż na leczenie w grupach <35 / 35–38 / 39–42 w drugiej. To nie są sprzeczne dane — to po prostu różne mianowniki. 

Czy in vitro jest skuteczne? Oto realne procentowe szanse

Jeżeli szukać liczb, które pacjent może uznać za najbardziej praktyczne, to obecnie jednymi z najlepiej czytelnych są dane SART dla pacjentek z własnymi komórkami jajowymi. Czy in vitro jest skuteczne? W 2023 r. urodzenia żywe na zamierzone pobranie komórek z uwzględnieniem wszystkich transferów wyniosły:

• <35 lat: 53,2%
• 35–37 lat: 39,9%
• 38–40 lat: 26,2%
• 41–42 lat: 13,2%
• >42 lat: 4,1%. 

Jeśli patrzeć na pierwszy transfer, odsetki są niższe:

• <35 lat: 39,4%

• 35–37 lat: 31,0%

• 38–40 lat: 21,3%

• 41–42 lat: 11,3%

• >42 lat: 3,7% urodzeń żywych na zamierzone pobranie.

W tych samych grupach ciąże kliniczne wynosiły odpowiednio 46,0%, 36,6%, 26,0%, 14,5% i 5,3%. To pokazuje dwie rzeczy naraz: po pierwsze, część ciąż nie kończy się porodem; po drugie, wynik całego „pakietu” transferów jest wyraźnie lepszy niż wynik samego pierwszego transferu. 

Dane z innych krajów prowadzą do podobnego wniosku, choć nie są liczone identycznie. W brytyjskich omówieniach danych HFEA podkreślano, że skuteczność IVF wyraźnie spada wraz z wiekiem, a przytaczane przez The Times liczby mówiły o spadku z około 42% w najmłodszej grupie dorosłych pacjentek do około 26% w późnych latach trzydziestych. Z kolei australijskie dane rządowe pokazywały średnio 46% po transferach u kobiet <35 lat i 24% w wieku 35–42, albo — w zależności od wskaźnika — 41% / 35% / 25% ciąż w grupach wiekowych <35 / 35–38 / 39–42. 

W praktyce można to uprościć tak:

1. przed 35. rokiem życia wielu pacjentów mieści się w przedziale około 40–53% na głównych wskaźnikach skuteczności,
2. między 35. a 39. rokiem życia wynik częściej spada do około 26–40%,
3. po 40. roku życia rokowanie nadal może być realne, ale jest już wyraźnie niższe i w dużych rejestrach dla własnych komórek bywa rzędu 13% w wieku 41–42 lat i około 4% powyżej 42 lat przy ujęciu „na jedno pobranie ze wszystkimi transferami”. Dokładne liczby zawsze zależą od mianownika, selekcji pacjentek i tego, czy uwzględniono wszystkie zarodki z danego pobrania. 

Trend historyczny pokazuje więc nie tylko większą dostępność IVF, ale też dojrzewanie modelu leczenia opartego na lepszej selekcji zarodków, kriokonserwacji i pojedynczym transferze. Jednocześnie porównania między latami i krajami trzeba czytać ostrożnie, bo metody raportowania nie są w pełni tożsame. 

Co naprawdę zmienia rokowanie w kontekście IVF?

Najsilniejszym czynnikiem jest wiek kobiety, ale nie jest jedynym. Analiza oparta na danych HFEA, przedstawiona przez TIME na podstawie pracy opublikowanej w BMJ, wskazuje, że na końcowy wynik wpływają również liczba pobranych oocytów, wykorzystanie zarodków mrożonych oraz stadium rozwoju zarodka przy transferze. W praktyce klinicznej oznacza to, że skuteczność nie zależy wyłącznie od „samego transferu”, lecz od całego procesu: jakości stymulacji, liczby uzyskanych zarodków i tego, czy z jednego pobrania uda się uzyskać kilka sensownych prób transferu. 

To także tłumaczy, dlaczego wskaźnik określany po angielsku jako cumulative live birth rate jest często ważniejszy niż wynik pierwszego transferu. Gdy pacjentka ma kilka dobrze rokujących zarodków, szansa na sukces rośnie nie dlatego, że pojedynczy transfer staje się „cudownie skuteczniejszy”, lecz dlatego, że z jednego pobrania powstaje kilka kolejnych szans. W danych SART widać to bardzo wyraźnie szczególnie u młodszych pacjentek. 

Ważne jest też to, że porównywanie ośrodków bez kontekstu bywa mylące. Australijskie analizy danych YourIVFSuccess pokazywały, że wyniki klinik mogą być istotnie zaburzane przez małe liczby przypadków, wyższy odsetek anulowanych cykli i różnice w doborze pacjentów. Wprost zwracano uwagę, że wysoki wynik może częściowo odzwierciedlać selekcję pacjentów z lepszym rokowaniem, a nie wyłącznie „lepszą technikę”. To bardzo ważna uwaga także przy czytaniu analizowaniu tego co pokazują rankingi in vitro w Polsce.  

10 informacji o IVF, które musisz wiedzieć

Największym ograniczeniem porównywania badań o IVF jest to, że używają różnych mianowników i różnych punktów końcowych. Rejestry krajowe są bardzo wartościowe, ale raportują dane w nieco inny sposób niż randomizowane badania kliniczne czy serie z pojedynczych klinik. Dodatkowo HFEA w najnowszym raporcie zastrzega, że część danych z ostatnich lat ma charakter preliminary i może się zmienić po pełnej walidacji. Drugim ograniczeniem jest to, że wiele dodatkowych technik jest oferowanych szybciej, niż dojrzewają dowody. Dlatego w praktyce regulatorzy, tacy jak HFEA, coraz mocniej akcentują, że brak dowodu poprawy wyniku u większości pacjentów powinien hamować rutynowe oferowanie kosztownych dodatków. Oto 10 punktów, które warto zapamiętać:

1. Najważniejszym punktem końcowym jest urodzenie żywego dziecka, a nie sam test ciążowy. W danych SART różnica między ciążą kliniczną a wspomnianym „live birth” jest wyraźna już po pierwszym transferze. 
2. Wiek kobiety najsilniej zmienia rokowanie. W aktualnym, dużym rejestrze SART skuteczność spada z 53,2% (<35 lat) do 4,1% (>42 lata) przy ujęciu „jedno pobranie plus wszystkie transfery”. 
3. Pierwszy transfer nie mówi całej prawdy. U młodszych pacjentek 39,4% „libe birth” po pierwszym transferze zamienia się w 53,2% po doliczeniu kolejnych transferów z tego samego pobrania. 
4. Zawsze pytaj o mianownik. „Na transfer”, „na cykl”, „na pobranie” i „na wszystkie transfery z jednego pobrania” to różne rzeczy i dają różne procenty. 
5. Skuteczność zależy nie tylko od wieku, ale też od liczby dostępnych zarodków. W analizie HFEA/BMJ lepsze rokowanie wiązało się m.in. z liczbą oocytów, wykorzystaniem zarodków mrożonych i stadium transferu. 
6. Wysoki wynik kliniki nie zawsze oznacza „lepszą medycynę”. Na procenty wpływa też dobór pacjentów, liczba anulacji i małe liczebności w ośrodku. 
7. Wiele dodatków do IVF należy traktować ostrożnie. HFEA nadal opisuje większość opcji określanych w raportach jako „extras” jako nieudowodnione; wskazuje brak wystarczających dowodów skuteczności w poprawie wyniku. Kluczowe są decyzje lekarskie.
8. Nowoczesne IVF to leczenie coraz częściej nastawione na pojedynczy transfer. W SART eSET przekraczał 90% u młodszych pacjentek, a odsetek bliźniąt wśród narodzin był niski. 
9. IVF realnie zmienia krajobraz demograficzny. W UK w 2023 r. około 1 na 32 urodzenia było związane z IVF, a w grupie kobiet 40–44 lata aż 11% urodzeń miało taki związek. To pokazuje, że metoda nie jest niszowa, tylko klinicznie istotna w skali populacji. 
10. Niepłodność jest powszechna i wymaga realistycznego planowania leczenia. WHO szacuje, że problem dotyczy około 1 na 6 osób, dlatego rozmowa o skuteczności IVF powinna uwzględniać nie tylko procenty, ale też koszty, czas, bezpieczeństwo i psychiczne obciążenie terapii. 

---

Wybrane źródła:

• World Health Organization. Infertility. Fact sheet, 28 November 2025. Oficjalna definicja niepłodności i przegląd przyczyn. 
• Human Fertilisation and Embryology Authority. Fertility treatment 2023: trends and figures. Najważniejszy publiczny rejestr użyty do danych liczbowych o świeżych i mrożonych transferach, wieku i porodach mnogich. 
• Human Fertilisation and Embryology Authority. In vitro fertilisation (IVF). Strona informacyjna regulatora o wskazaniach, ryzykach, natural IVF i ogólnych zasadach leczenia. 
• Human Fertilisation and Embryology Authority. Treatment add-ons with limited evidence. Oficjalna ocena add-ons metodą „traffic lights”, w tym PGT-A, IMSI i time-lapse. 
• Farquhar C, Marjoribanks J. Assisted reproductive technology: an overview of Cochrane Reviews. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018. Źródło cytowane w przeglądach HFEA i materiałach pomocniczych. 
• Armstrong S, Bhide P, Jordan V, Pacey A, Marjoribanks J. Time-lapse systems for embryo incubation and assessment in assisted reproduction. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019. Przegląd cytowany w materiałach przeglądowych. 
• McLernon i wsp. Duże badanie kohortowe dotyczące szans na urodzenie żywego dziecka po jednym lub wielu pełnych cyklach IVF; wyniki omówione w wiarygodnym materiale prasowym na podstawie danych HFEA.