Mrożenie komórek jajowych – kiedy nachodzi czas, by pomyśleć o takim rozwiązaniu?

Oncofertility, zabezpieczenie płodności na przyszłość czy social freezing – czym się różnią?

Płodność to jeden z najbardziej wrażliwych obszarów zdrowia kobiety. Jest nie tylko wyraźnie ograniczona czasem, ale też podatna na negatywny wpływ wielu czynników zewnętrznych. Znając jednak rządzące nią zasady, można świadomie przemyśleć i doprecyzować swoje oczekiwania, a następnie podjąć decyzję, czy zabezpieczyć płodność – jedną z najcenniejszych możliwości, jakie mamy: szansę na przekazania swoich genów kolejnemu pokoleniu i po prostu przytulenie własnego dziecka.

W przestrzeni publicznej funkcjonują obok siebie trzy określenia:

• oncofertility,
• zabezpieczenie płodności na przyszłość
• oraz social freezing.

Efekt we wszystkich przypadkach jest ten sam – zabezpieczenie komórek jajowych o lepszym potencjale rozrodczym niż w przyszłości, tak by przybliżyć kobiecie macierzyństwo, gdy będzie już ono możliwe. Różni się natomiast przyczyna, dla której komórki są pobierane i mrożone. Wyjaśniamy, na czym polegają te różnice.

Onkopłodność, czyli oncofertility – na czym polega?

Oncofertility (czasem nazywana onkopłodnością) łączy dwie dziedziny medycyny – onkologię i ginekologię – w celu ochrony i zabezpieczenia płodności u kobiet i mężczyzn w wieku rozrodczym przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego.

Ponieważ terapie takie jak chemioterapia czy radioterapia mogą uszkodzić układ rozrodczy, procedury zabezpieczające płodność wykonuje się możliwie najwcześniej, jeszcze przed wdrożeniem leczenia gonadotoksycznego.

Zobacz więcej informacji: oncofertility w klinice nOvum

Zabezpieczenie płodności na przyszłość

Kobieta rodzi się z określoną pulą komórek jajowych, która z każdym rokiem systematycznie się zmniejsza, aż do menopauzy kończącej okres rozrodczy. Natura zaplanowała zapas oocytów na krótki czas rodzenia dzieci – znacznie krótszy, niż jest to dziś oczekiwane i przyjęte społecznie. Dodatkowo, wiele chorób wpływa destrukcyjnie na płodność kobiety, mogą one wystąpić gdy kobieta jeszcze w ogóle nie myśli o macierzyństwie albo planuje je w odległej, przyszłości.

W efekcie nakładających się na siebie czynników, takich jak wiek, choroby, styl życia, aktualne lub kumulowane w przeszłości nałogi kobietę psychicznie dojrzałą do macierzyństwa może spotykać rozczarowanie w postaci niemożności zajścia w ciążę.

Dlatego o płodność czasem warto zadbać wcześniej, zanim jeszcze pojawi się gotowość do zajścia w ciążę. Istnieje wiele chorób – które mogą negatywnie wpływać na płodność, zmniejszając liczbę lub jakość komórek jajowych. Należą do nich między innymi:

• choroby metaboliczne i hormonalne, które potencjalnie mogą negatywnie wpływać na
• rezerwę i jakość komórek jajowych.
• choroby uszkadzające jajniki i zmniejszające rezerwę jajnikową, np. endometrioza,
• przedwczesna niewydolność jajników (czyli wygaszenie ich naturalnych funkcji przed standardowym wiekiem menopauzy) także jeśli występowała rodzinnie,
• nieleczone infekcje i stany zapalne, takie jak chlamydia czy rzeżączka, a także gruźlica narządów rodnych
• wrodzone wady budowy narządów rodnych, które same w sobie utrudniają zajście w ciążę, a leczenie np. operacyjne może być długotrwałe, co w połączeniu z rosnącym wiekiem kobiety dodatkowo obniża płodność
• choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń układowy, celiakia czy reumatoidalne zapalenie stawów poprzez wyniszczający wpływ choroby lub jej leczenia mogą prowadzić również do obniżenia płodności
• stosowanie używek – palenie papierosów, spożywanie alkoholu czy zażywanie substancji psychoaktywnych negatywnie wpływa na układ rozrodczy
• odbyte w przeszłości lub planowane zabiegi chirurgiczne na jajnikach lub zmniejszające ich ukrwienie obniżające rezerwę jajnikową.

Wymienione choroby i sytuacje medyczne dotyczą coraz większej liczby kobiet w tzw. wieku rozrodczym. W początkowym okresie mogą nie dawać wyraźnych objawów albo być bagatelizowane – wysoka wydolność młodego organizmu sprzyja ignorowaniu niepokojących sygnałów.

Jednak jako osoby świadome i samodzielnie decydujące o własnym zdrowiu, zarówno teraz, jak i w przyszłości, nie powinnyśmy lekceważyć ich potencjalnych skutków.

Pytania o zabezpieczenie płodności

Co mogę zrobić?

– Jeśli jest Pani młodą kobietą (optymalnie w wieku od 20 do 35 lat) i perspektywa posiadania genetycznie spokrewnionych dzieci w przyszłości jest dla Pani ważna, warto zacząć od konsultacji ze specjalistą medycyny rozrodu. Lekarz oceni Pani stan zdrowia (w tym również historię zdrowia rodziny, jeśli miała ona wpływ na płodność) oraz potencjalne zagrożenia dla stanu komórek jajowych. Taką ocenę może wykonać lekarz wielu specjalności, jednak konsultacja w ośrodku medycyny rozrodu będzie trafniejsza, a jednocześnie – jeśli wspólnie z lekarzem uzna Pani, że to dobry moment na zabezpieczenie komórek rozrodczych – ułatwi dalsze postępowanie w ramach jednego ośrodka.

Zgodnie z art. 10. Ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności (Dz. U. z 2020 r. poz. 442) przyjmuje się, że zabezpieczenie płodności na przyszłość obejmuje działania medyczne podejmowane w celu zabezpieczenia zdolności płodzenia w przypadku niebezpieczeństwa utraty albo istotnego upośledzenia zdolności płodzenia na skutek choroby, urazu lub leczenia.

Jeśli więc lekarz po dokładnym wywiadzie medycznym uzna, że w Pani przypadku powinno się zabezpieczyć komórki jajowe i zachować ich najlepszy potencjał rozwojowy, zaproponuje Pani pobranie oocytów i ich zamrożenie do wykorzystania wtedy, gdy będzie Pani gotowa na rodzicielstwo.

Co zyskuję mrożąc depozyty moich komórek jajowych?

– Przede wszystkim poprzez zabezpieczenie większego potencjału młodszych komórek jajowych zyskuje Pani czas na założenie rodziny i elastyczność w planowaniu.

Posiadanie komórek jajowych pozwala oddzielić decyzję o posiadaniu dzieci od bieżących ograniczeń życiowych i zdrowotnych. Spełnia Pani marzenie wielu ludzi, dotąd właściwie mało realne: zatrzymania zegara biologicznego.

Liczba i jakość komórek jajowych spada z wiekiem, szczególnie wyraźnie po 35. roku życia.Mrożąc komórki w młodszym wieku, zabezpiecza Pani te o lepszej jakości genetycznej, tym samym zwiększając szansę na ciążę i urodzenie zdrowego dziecka. W momencie zapłodnienia, komórki będą młodsze od Pani o cały czas ich przechowywania. A to, w dużej mierze decyduje o szansie na zdrową ciążę, mimo, że jej nie gwarantuje. Dostaje Pani więcej czasu na przygotowanie organizmu i swojego środowiska do ciąży, a także wybrania odpowiedniejszego partnera.

Świadomość, że komórki są i czekają, zmniejsza presję, by „zdążyć” z dzieckiem. Taki komfort psychiczny jest ogromnym wsparciem w przygotowywaniu się do ciąży, leczeniu chorób w połączeniu ze znalezieniem partnera, tak, aby przygotowana i w lepszym zdrowiu mogła Pani poświęcić się nowej roli.

Zabezpiecza Pani swoją płodność przed dalszymi konsekwencjami chorób przewlekłych.

Płodność spada nie tylko naturalnie, z każdym rokiem życia, ale też z powodu chorób, które towarzyszą kobiecie w różnych okresach życia a także w trakcie ich leczenia. Przyspieszony, względem przyjętej normy, spadek ilości i jakości komórek może nastąpić również w przypadku dziedziczenia predyspozycji wpływających na płodność czy też warunków i higieny życia. Komórki o większym potencjale zwiększają szansę na skuteczne zapłodnienie w przyszłości

Jeśli w Pani przypadku zapłodnienie pozaustrojowe jest – zarówno teraz jak i w przyszłości – jedyną szansą na urodzenie dziecka, to wykorzystanie komórek zamrożonych w młodszym wieku, statystycznie daje wyższe szanse na ciążę niż próba naturalnego poczęcia lub in vitro ze świeżo pobranymi, ale starszymi komórkami.

Kobiety, które zdecydowały się na zdeponowanie własnych komórek rozrodczych często podkreślają towarzyszącego im poczucie spokoju i sprawczości – same decydują o swojej płodności, teraźniejszości i przyszłości, zwiększając swoją szansę na życie zgodnie z przyjętym planem, zamiast pozostawiania kwestii rodzicielstwa nieznanemu losowi.

A co jeśli nie zdecyduję się na wykorzystanie tych komórek?

W każdej chwili, jako właścicielka przechowywanego depozytu, może Pani podjąć decyzję o:

• zniszczeniu komórek;
• przekazaniu ich do badań naukowych;
• przekazania ich innej, niepłodnej parze do wykorzystania w leczeniu metodą in vitro.

Ile czasu mogę takie komórki przechowywać?

– Czas przechowywania oocytów nie jest określony ani prawnie, ani ze względów medycznych. Bez względu na to, czy będzie to rok, 10 czy 20 lat, dzięki kriokonserwacji zachowany zostanie potencjał rozrodczy oocytów z dnia ich pobrania.

Social freezing

Social freezing to profilaktyczne zabezpieczenie płodności na przyszłość, podejmowane wyłącznie ze względów społecznych i pozamedycznych. Pozwala odłożyć plany rodzicielskie bez obawy o naturalny spadek jakości komórek rozrodczych. Niestety w Polsce, z uwagi na obowiązujące prawodawstwo, zamrażanie komórek jajowych wyłącznie z przyczyn społecznych nie jest przewidziane.

Jeśli jednak kobieta ma uzasadnione obawy o swoją płodność, zawsze powinna skorzystać z konsultacji ze specjalistą, ponieważ jest bardzo prawdopodobne, że przyczyna tych obaw jest zasadna i znajduje potwierdzenie w przyczynach

medycznych.

Podsumowując, bez względu na przyczynę pobrania i zamrożenia komórek zawsze konieczna jest konsultacja ze specjalistą – to w gabinecie lekarskim zapada decyzja co do sposobu i celowości dalszego postępowania. Możliwość zamrożenia komórek jajowych do późniejszego wykorzystania jest odpowiedzią medycyny na spadek płodności kobiet. W wielu krajach zachodnich kobiety odkładające macierzyństwo na później i świadome konsekwencji tej decyzji zabezpieczają swój materiał genetyczny pobrany w najlepszym dla niego okresie. W Polsce jest to również możliwe, ale wymaga medycznego uzasadnienia takiej decyzji.

Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii już 15 sierpnia 2024 roku opublikowało stanowisko, w którym podkreśla, że według aktualnej wiedzy medycznej sam wiek – obiektywnie i niezwiązany z chorobą, urazem czy leczeniem – jest podstawowym czynnikiem zagrażającym utratą płodności.

Towarzystwo postuluje, aby do wskazań medycznych dołączyć również zagrożenia wynikające z tego faktu.