Odebranie wyniku badania nasienia jest dla wielu mężczyzn jednym z najbardziej stresujących momentów podczas diagnostyki niepłodności. Kilkanaście specjalistycznych nazw, liczby, skróty i wartości referencyjne sprawiają, że łatwo dojść do błędnych wniosków. Wystarczy przeczytać internetowe fora, aby zobaczyć pytania: „Mam morfologię 3%. Czy nigdy nie zostanę ojcem?”, „Mam tylko 12 milionów plemników. Czy pozostaje mi już tylko in vitro?” albo „Laboratorium napisało oligozoospermia – czy to oznacza bezpłodność?”.

W zdecydowanej większości przypadków odpowiedź brzmi: nie.

Seminogram jest badaniem niezwykle wartościowym, ale jego prawidłowa interpretacja tego jakie są wyniki badań nasienia wymaga wiedzy medycznej oraz uwzględnienia całego obrazu klinicznego. Żaden pojedynczy parametr nie przesądza o płodności mężczyzny, a wynik zawsze powinien być analizowany razem z wiekiem partnerki, czasem starań o ciążę, wynikami badań kobiety oraz historią zdrowotną obojga partnerów.

To bardzo ważne również dlatego, że normy WHO nie określają granicy pomiędzy „płodnym” i „niepłodnym” mężczyzną. Są to wartości referencyjne opracowane na podstawie wyników mężczyzn, którzy w stosunkowo krótkim czasie zostali naturalnie ojcami. Wynik poniżej wartości referencyjnej nie oznacza więc automatycznie braku szans na naturalne poczęcie, podobnie jak wynik prawidłowy nie daje gwarancji uzyskania ciąży.

Szukasz sprawdzonej kliniki z doświadczeniem? Skontaktuj się z nOvum – pomagamy już od 32 lat i bywamy nazywani kliniką ostatniej szansy! Umów się na pierwszą wizytę – po niej zdecydujesz, czy swoją diagnostykę i leczenie powierzysz naszym ekspertom. Napisz lub zadzwoń teraz:

+48 661 624 300

kontakt@novum.com.pl

Wypełnij formularz

Wyniki badań nasienia. Jak czytać i intertpretować wynik seminogramu?

Pierwszym błędem popełnianym przez wielu pacjentów robiących badania nasienia jest skupienie się wyłącznie na jednym parametrze. Tymczasem lekarz analizuje wyniki badań nasienia jako całość. Liczba plemników, ich ruchliwość, budowa, objętość ejakulatu oraz pozostałe parametry wzajemnie na siebie wpływają i dopiero ich łączna ocena pozwala określić potencjał rozrodczy.

W praktyce klinicznej zdarza się, że mężczyzna z nieco obniżoną koncentracją plemników zostaje ojcem naturalnie, ponieważ pozostałe parametry są bardzo dobre. Zdarza się również sytuacja odwrotna – wszystkie wartości mieszczą się w normie, ale para nadal ma trudności z uzyskaniem ciąży, co wymaga rozszerzenia diagnostyki o badania funkcjonalne plemników lub ocenę czynników kobiecych.

Zobacz również: Jak zwiększyć szanse na ciążę?

Objętość ejakulatu – dlaczego ma znaczenie?

Jednym z pierwszych parametrów ocenianych podczas badania jest objętość oddanego nasienia. Według aktualnych wytycznych WHO dolna wartość referencyjna wynosi około 1,4 ml. Zbyt mała objętość może mieć wiele przyczyn. Czasami wynika z niepełnego oddania próbki, zbyt krótkiej abstynencji seksualnej lub odwodnienia organizmu. W innych przypadkach może sugerować zaburzenia pracy pęcherzyków nasiennych, częściową niedrożność przewodów wyprowadzających nasienie albo wytrysk wsteczny, czyli sytuację, w której nasienie trafia do pęcherza moczowego zamiast na zewnątrz.

Z kolei bardzo duża objętość ejakulatu nie zawsze oznacza lepszą płodność. Nadmierna ilość płynu może prowadzić do rozcieńczenia plemników, dlatego zawsze należy analizować ją razem z ich koncentracją.

Koncentracja plemników – jeden z najważniejszych parametrów

Koncentracja określa liczbę plemników znajdujących się w jednym mililitrze nasienia. Według WHO dolna wartość referencyjna wynosi 16 milionów plemników na mililitr. To parametr, który najczęściej przyciąga uwagę pacjentów, ale jednocześnie bywa błędnie interpretowany. Nieco obniżona koncentracja nie oznacza automatycznie konieczności leczenia metodą in vitro. Wiele zależy od całkowitej liczby plemników oraz ich ruchliwości.

Lekarz zawsze analizuje wyniki badań nasienia i wszystkie te elementy razem.

Całkowita liczba plemników

Drugim niezwykle ważnym parametrem jest całkowita liczba plemników obecnych w całym ejakulacie. WHO przyjmuje wartość referencyjną wynoszącą około 39 milionów plemników. Dlaczego ten parametr jest tak ważny?

Wyobraźmy sobie dwóch pacjentów. Pierwszy ma koncentrację 18 milionów plemników/ml, ale objętość nasienia wynosi jedynie 1,5 ml. Drugi ma koncentrację 15 milionów/ml, ale objętość ejakulatu wynosi 4 ml. Choć pierwszy pacjent ma wyższą koncentrację, drugi może mieć większą całkowitą liczbę plemników. To pokazuje, dlaczego interpretacja pojedynczych liczb nie ma większego sensu.

Ruchliwość plemników – dlaczego jest tak istotna?

Plemnik musi nie tylko dotrzeć do komórki jajowej, ale również pokonać długą drogę przez drogi rodne kobiety. Dlatego WHO ocenia dwa podstawowe rodzaje ruchliwości:

• ruch postępowy,
• ruch całkowity.

Największe znaczenie ma ruch postępowy, czyli taki, w którym plemnik porusza się zdecydowanie do przodu. Jeżeli ruchliwość jest obniżona, mówimy o asthenozoospermii. Nie oznacza to jednak automatycznie braku szans na naturalną ciążę.

Na ruchliwość wpływają między innymi:

• przebyte infekcje,
• gorączka,
• żylaki powrózka nasiennego,
• stres oksydacyjny,
• palenie papierosów,
• otyłość,
• niedobory niektórych składników odżywczych.

W wielu przypadkach po usunięciu przyczyny parametry mogą ulec poprawie.

Żywotność plemników

To parametr często mylony z ruchliwością. Nie wszystkie nieruchome plemniki są martwe. Niektóre pozostają żywe, ale z różnych powodów nie poruszają się prawidłowo. Ocena żywotności pozwala odróżnić te dwie sytuacje. Ma to szczególne znaczenie przy planowaniu dalszego leczenia oraz wyborze odpowiedniej metody wspomaganego rozrodu.

Morfologia plemników – parametr, który budzi emocje

To prawdopodobnie najczęściej błędnie interpretowany element seminogramu. Morfologia określa odsetek plemników o prawidłowej budowie. WHO przyjmuje dolną wartość referencyjną wynoszącą 4% prawidłowych form ocenianych według tzw. ścisłych kryteriów Krugera. Dla wielu pacjentów wynik 3% lub 2% wygląda bardzo niepokojąco. Warto jednak wiedzieć, że zdecydowana większość plemników u zdrowych mężczyzn również posiada drobne nieprawidłowości budowy. Dlatego nawet wynik 4–6% uznawany jest za całkowicie prawidłowy.

Sam nieprawidłowy wynik morfologii bardzo rzadko stanowi jedyne wskazanie do leczenia metodą in vitro. Lekarz zawsze analizuje go razem z ruchliwością oraz koncentracją.

Co oznacza pH nasienia?

Prawidłowe nasienie ma lekko zasadowy odczyn. Nieprawidłowe pH może sugerować:

• infekcję,
• zaburzenia funkcjonowania gruczołów dodatkowych,
• częściową niedrożność przewodów wyprowadzających.

Sam wynik pH praktycznie nigdy nie jest interpretowany w oderwaniu od pozostałych parametrów.

Leukocyty w nasieniu

Obecność niewielkiej liczby leukocytów nie musi oznaczać choroby. Ich zwiększona liczba może jednak sugerować stan zapalny dróg wyprowadzających nasienie.

W takich sytuacjach lekarz może zalecić:

• posiew nasienia,
• badania mikrobiologiczne,
• konsultację urologiczną lub andrologiczną.

Nie oznacza to jednak automatycznie konieczności antybiotykoterapii.

Aglutynacja plemników

Aglutynacja oznacza zlepianie się plemników. Może być związana z obecnością przeciwciał przeciwplemnikowych lub stanem zapalnym. W zależności od nasilenia lekarz może zalecić rozszerzenie diagnostyki immunologicznej.

Lepkość i czas upłynnienia

Po oddaniu nasienie ma postać gęstego żelu. W ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu minut powinno ulec naturalnemu upłynnieniu. Jeżeli proces ten trwa zbyt długo lub lepkość pozostaje zwiększona, może to utrudniać ruch plemników. Najczęściej nie jest to jednak jedyna przyczyna problemów z płodnością.

Czy jeden nieprawidłowy wynik oznacza niepłodność?

Zdecydowanie nie. To jedna z najważniejszych informacji, jakie warto zapamiętać. Produkcja plemników trwa około trzech miesięcy. Na wynik badania mogą wpływać:

• gorączka,
• infekcja,
• stres,
• niewłaściwe przygotowanie do badania,
• przejściowe zaburzenia hormonalne.

Dlatego WHO oraz ESHRE zalecają, aby przy nieprawidłowym wyniku seminogram zwykle powtórzyć po około 2–3 miesiącach. Dopiero analiza dwóch badań wykonanych w odpowiednim odstępie czasu pozwala bardziej wiarygodnie ocenić płodność mężczyzny.

Dlaczego interpretację warto pozostawić specjaliście?

Seminogram jest badaniem znacznie bardziej złożonym, niż sugeruje jego forma. Lekarz nie ocenia pojedynczej liczby, lecz analizuje zależności pomiędzy wszystkimi parametrami, uwzględnia wiek partnerki, czas starań o ciążę, przebieg wcześniejszego leczenia oraz wyniki dodatkowych badań. W klinikach leczenia niepłodności, takich jak nOvum, interpretacja seminogramu stanowi element kompleksowej diagnostyki pary. Dzięki współpracy ginekologów, andrologów, embriologów i diagnostów laboratoryjnych możliwe jest nie tylko wyjaśnienie znaczenia poszczególnych parametrów, ale również zaplanowanie dalszego postępowania dostosowanego do konkretnej sytuacji klinicznej.

Najczęstsze nieprawidłowości w badaniu nasienia

Po otrzymaniu wyniku seminogramu wielu pacjentów zwraca uwagę przede wszystkim na nazwę rozpoznania umieszczoną na końcu opisu. Pojęcia takie jak oligozoospermia, asthenozoospermia czy teratozoospermia brzmią poważnie i często wywołują niepotrzebny niepokój. Tymczasem są to wyłącznie określenia opisujące konkretne odchylenia od wartości referencyjnych WHO. Nie są one rozpoznaniem choroby ani jednoznaczną odpowiedzią na pytanie o możliwość naturalnego poczęcia.

Oligozoospermia – zbyt mała liczba plemników

Oligozoospermia oznacza obniżoną koncentrację plemników w ejakulacie względem wartości referencyjnych WHO. Nie oznacza jednak, że plemników jest bardzo mało lub że ciąża naturalna jest niemożliwa. Stopień nasilenia zaburzenia ma ogromne znaczenie. Łagodna oligozoospermia często pozwala na naturalne poczęcie, szczególnie jeśli ruchliwość i morfologia pozostają prawidłowe. Przy znacznie niższych wartościach prawdopodobieństwo ciąży maleje, jednak nadal zależy od wieku partnerki oraz pozostałych parametrów nasienia.

Najczęstsze przyczyny oligozoospermii to:

• żylaki powrózka nasiennego,
• zaburzenia hormonalne,
• przebyte infekcje,
• czynniki genetyczne,
• palenie papierosów,
• otyłość,
• ekspozycja na wysoką temperaturę,
• niektóre leki oraz sterydy anaboliczne.

Asthenozoospermia – obniżona ruchliwość plemników

Aby doszło do naturalnego zapłodnienia, plemniki muszą przebyć drogę liczącą nawet kilkanaście centymetrów przez drogi rodne kobiety. Sama obecność plemników nie wystarczy – muszą one aktywnie poruszać się w kierunku komórki jajowej. Asthenozoospermia oznacza zmniejszony odsetek plemników wykazujących ruch postępowy. Przyczyną mogą być między innymi:

• stres oksydacyjny,
• infekcje układu moczowo-płciowego,
• żylaki powrózka nasiennego,
• długotrwałe przegrzewanie jąder,
• otyłość,
• palenie tytoniu,
• zaburzenia mitochondrialne plemników.

W wielu przypadkach ruchliwość poprawia się po leczeniu przyczyny, zmianie stylu życia lub leczeniu operacyjnym żylaków powrózka nasiennego.

Teratozoospermia – nieprawidłowa budowa plemników

To jedno z najbardziej niezrozumianych rozpoznań. Wynik morfologii wynoszący 3% lub nawet 2% często powoduje ogromny stres, mimo że zdecydowana większość plemników u każdego zdrowego mężczyzny również nie spełnia restrykcyjnych kryteriów budowy. Ocena morfologii według kryteriów Krugera jest niezwykle wymagająca. Za prawidłowy uznawany jest wyłącznie plemnik posiadający idealną:

• główkę,
• wstawkę,
• witkę,
• proporcje wszystkich elementów.

Już niewielkie odchylenie powoduje zakwalifikowanie komórki jako nieprawidłowej. Dlatego nawet wynik 4–5% oznacza, że zdecydowana większość plemników nie spełnia ścisłych kryteriów morfologicznych. Jest to całkowicie naturalne zjawisko. Sama teratozoospermia bardzo rzadko stanowi jedyne wskazanie do zastosowania metod wspomaganego rozrodu.

Oligoasthenoteratozoospermia (OAT)

To rozpoznanie oznacza jednoczesne występowanie trzech nieprawidłowości:

• zmniejszonej liczby plemników,
• obniżonej ruchliwości,
• nieprawidłowej morfologii.

To jedna z częstszych przyczyn skierowania pary do dalszej diagnostyki andrologicznej. Nie oznacza jednak automatycznie konieczności leczenia metodą in vitro. Stopień zaburzeń może być bardzo różny. U części pacjentów poprawa stylu życia oraz leczenie przyczynowe prowadzą do wyraźnej poprawy parametrów.

Cryptozoospermia

Cryptozoospermia oznacza sytuację, w której w standardowej ocenie mikroskopowej plemniki praktycznie nie są widoczne, natomiast można je odnaleźć dopiero po odwirowaniu próbki. To rzadkie rozpoznanie wymagające dalszej diagnostyki. Może wiązać się z:

• zaburzeniami hormonalnymi,
• częściową niedrożnością dróg wyprowadzających,
• niektórymi chorobami genetycznymi.

Azoospermia

Azoospermia oznacza całkowity brak plemników w ejakulacie. Brzmi bardzo poważnie, ale również w tym przypadku istnieją różne scenariusze. Lekarze rozróżniają dwa główne typy:

• Azoospermia obturacyjna – produkcja plemników jest zachowana, ale nie mogą one wydostać się do ejakulatu z powodu niedrożności przewodów.
• Azoospermia nieobturacyjna – problem dotyczy samej produkcji plemników.

To rozpoznanie zawsze wymaga rozszerzonej diagnostyki obejmującej między innymi badania hormonalne, USG moszny oraz często badania genetyczne. Warto podkreślić, że nawet przy azoospermii część pacjentów ma możliwość uzyskania plemników bezpośrednio z jądra podczas zabiegów takich jak TESE lub micro-TESE.

Necrozoospermia

Necrozoospermia oznacza znaczny odsetek martwych plemników. To bardzo rzadkie zaburzenie. Może występować po ciężkich infekcjach, w przebiegu niektórych chorób autoimmunologicznych lub przy bardzo nasilonym stresie oksydacyjnym. Wymaga pogłębionej diagnostyki.

Szukasz sprawdzonej kliniki z doświadczeniem? Skontaktuj się z nOvum – pomagamy już od 32 lat i bywamy nazywani kliniką ostatniej szansy! Umów się na pierwszą wizytę – po niej zdecydujesz, czy swoją diagnostykę i leczenie powierzysz naszym ekspertom. Napisz lub zadzwoń teraz:

+48 661 624 300

kontakt@novum.com.pl

Wypełnij formularz

Przykładowe wyniki seminogramu – jak interpretuje je lekarz?

Przykład 1

• Koncentracja: 15 mln/ml
• Ruch postępowy: 48%
• Morfologia: 5%
• Objętość: 3 ml

Choć koncentracja znajduje się nieznacznie poniżej wartości referencyjnej WHO, pozostałe parametry są bardzo dobre. Taki wynik nie przekreśla szans na naturalne poczęcie i zwykle nie stanowi samodzielnego wskazania do leczenia metodą in vitro.

Przykład 2

• Koncentracja: 55 mln/ml
• Ruch postępowy: 18%
• Morfologia: 4%

Liczba plemników jest bardzo dobra, jednak obniżona ruchliwość może utrudniać naturalne zapłodnienie. W takiej sytuacji lekarz będzie poszukiwał przyczyn pogorszenia ruchliwości, takich jak żylaki powrózka nasiennego, infekcja lub nasilony stres oksydacyjny.

Przykład 3

• Koncentracja: 80 mln/ml
• Ruchliwość: 60%
• Morfologia: 2%

Sam wynik morfologii nie przesądza o konieczności zastosowania zapłodnienia pozaustrojowego. Jeżeli pozostałe parametry są bardzo dobre, a para stara się o ciążę stosunkowo krótko, lekarz często zaleca dalsze naturalne starania lub rozszerzenie diagnostyki o ocenę fragmentacji DNA plemników.

Kiedy potrzebne są dodatkowe badania?

Seminogram stanowi podstawę diagnostyki, ale nie odpowiada na wszystkie pytania. W określonych sytuacjach lekarz może zalecić wykonanie badań uzupełniających. Najczęściej należą do nich:

Badanie fragmentacji DNA plemników

Pozwala ocenić jakość materiału genetycznego przenoszonego przez plemniki. Jest szczególnie przydatne u par z:

• nawracającymi poronieniami,
• niepowodzeniami procedur in vitro,
• prawidłowym seminogramem mimo trudności z uzyskaniem ciąży.

Test MAR

Ocena obecności przeciwciał przeciwplemnikowych.

Test HBA

Badanie zdolności plemników do wiązania kwasu hialuronowego, które pośrednio odzwierciedla ich dojrzałość biologiczną.

Badania hormonalne

Najczęściej obejmują:

• FSH,
• LH,
• testosteron,
• prolaktynę,
• TSH,
• estradiol.

USG moszny

Pozwala wykryć między innymi żylaki powrózka nasiennego.

Badania genetyczne

W wybranych przypadkach wykonywane są:

• kariotyp,
• badanie mikrodelecji chromosomu Y,
• analiza genu CFTR.

10 najważniejszych rzeczy, które warto zapamiętać

1. Seminogram ocenia potencjał rozrodczy, a nie zdolność do posiadania dzieci.
2. Jeden nieprawidłowy wynik nigdy nie powinien być podstawą ostatecznych decyzji terapeutycznych.
3. Parametry nasienia zmieniają się w czasie.
4. Gorączka sprzed kilku tygodni może pogorszyć wynik.
5. Morfologia 4% jest wynikiem prawidłowym według WHO.
6. Wynik należy interpretować całościowo.
7. Styl życia realnie wpływa na jakość nasienia.
8. Część nieprawidłowości można skutecznie leczyć.
9. Rozszerzona diagnostyka jest potrzebna tylko w wybranych sytuacjach.
10. O sposobie leczenia decyduje analiza całej pary, a nie wyłącznie seminogram.

Podsumowanie

Seminogram pozostaje podstawowym badaniem oceniającym płodność mężczyzny i jednym z najważniejszych elementów diagnostyki par starających się o dziecko. Jego prawidłowa interpretacja wymaga jednak doświadczenia oraz uwzględnienia wielu czynników klinicznych. Wynik nie powinien być analizowany wyłącznie przez pryzmat pojedynczych liczb ani prowadzić do pochopnych wniosków.

W klinice nOvum ocena badania nasienia stanowi element kompleksowej diagnostyki niepłodności. Współpraca specjalistów z zakresu ginekologii rozrodu, andrologii, embriologii i diagnostyki laboratoryjnej pozwala nie tylko właściwie zinterpretować wynik, ale także zaproponować dalsze postępowanie – od modyfikacji stylu życia i leczenia przyczynowego po nowoczesne metody wspomaganego rozrodu, jeśli są one rzeczywiście wskazane.

Bibliografia

• WHO. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, 6th Edition, 2021.
• ESHRE Guideline Group on Male Infertility. ESHRE Guideline: Male Infertility, 2024.
• American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Diagnostic evaluation of the infertile male, aktualne rekomendacje.
• Agarwal A. i wsp. World Journal of Men’s Health.
• Esteves SC i wsp. Human Reproduction Update.
• Fertility and Sterility – wybrane przeglądy dotyczące diagnostyki męskiej niepłodności.
• Nature Reviews Urology – publikacje dotyczące oceny jakości nasienia i funkcji plemników.